Ermenek'in Kısa Tarihi


Ermenek'in Kısa Tarihi

 ERMENEK'İN KISA TARİHİ

          Ermenek yöresi tarihin ilk çağlarından itibaren mühim bir yerleşim alanı olmuş ve stratejik konumundan dolayı Asur, Hitit, Pers, Makedon, Romalı ve Bizans dönemlerinde de önemini korumuştur. Özellikle Hititler, Makedonlar ve Romalılar döneminde bölgenin çok büyük bir gelişme göstererek bayındır hale geldiği, yine bugünkü ilçe merkezinin de o dönemlerde şekillenmeye başladığı, hatta Romalılar döneminde iki yüz yıl kadar bölgenin her yönden merkezi konumuna yükseldiği de bilinmektedir. Ermenek ismi de bu dönemde görev yapan Romalı kumandan Germanicus'a izafeten "Germanikopolis "den bozulmuştur. İkinci bir izah tarzında da Ermenek; kelimesinin aslı tamamen Türkçe olup Kahraman anlamına gelen (ER) ile İnsan anlamına gelen (MEN) Uygurca Karşı, Yamaç anlamına gelen (EK) kelimelerinden mürekkep olarak (KAHRAMAN İNSAN YERİ) veya (KAHRAMAN İNSANLARIN BULUNDUĞU YAMAÇ) değerlendirilmekle birlikte bir diğer rivayete göre de İREM-NAK Cennet Bağları anlamına gelir. Türklerin fetihten hemen sonra Anadolu da kurdukları üç şehir (Yenişehir, Aksaray, Ermenek) içerisinde yer almıştır. Esasen Türklerin bölgeyi tanımaları da Malazgirt zaferinden çok öncelere rastlar. Ama kesin yerleşme 1071 'den sonra ve XII. yüzyılın hemen baş1ari yani 1115 yıllarına tekabül etmektedir. Yalnız daha sonra büyük bir kısmı İslamlaşacak olan Hiristiyan Bulgar ve Varsak (Farsak) Türkleri yöreye daha önce yerleşmişler, Zira Bizanslılar daha XI. yüzyilda Ermenek kalesini ücretli askerleri olan Peçenek Türklerine bırakmıştı.

         1071 'de Anadolunun kapılarını Türklere açan Malazgirt zaferinden sonra tamamıyla Türkmen nüfusu ile dolan Ermenek ve yöresine çogun1ugu Oğuzların Avşar boyuna mensup, Turgutlu, Oğuzhanlu, İkizce1ü, Mukaddemlü, Uğurlu, Kazanculu, Sarivelilü, Burhanlu gibi belli başlı oymak ve aşiret1er yer1eşecektir. Bunlar coğrafi yapının da özelliğine uygun olarak bu bö1geyi eski Türk taksimatında olduğu gibi İç-el (İç-i1) ve Taş-e1 (Dış-i1) olmak üzere iki bölümde isimlendireceklerdir. Bu esnada baş gösteren Haçlı seferlerine karşı mühim görev1er üstlenen Ermenek yöresindeki Türkmen1er, 1101 'de olduğu gibi, bu istilacıları bölgeye sokmamışlardır.

          Ermenek yöresinde 1228 yılından itibaren önemli bir uç meydana getiren Türkmenler, Nure Sofi önderliğinde etraftaki kalelere hücum ederek, sınırlarını genişletmişlerdir. O'nun ölümü ile yerine geçen oğlu Kerimü'd-din Karaman Bey döneminde Erdemli'den Antalya önlerine kadar Taşeli bölgesi hakimiyet altına alınarak Ermenek başkent yapılmıştır. Bundan sonra şehir, önemli kültürel faaliyetler ve mimari eserlerin meydana getirildiği bir yer olmuştur. Belki de bu yüzden bir müddet Karamanlı adı unutularak ve devrin en önemli kaynaklarında bu devlet, Ermenek Beyliği olarak anılmaya başlanmıştır. Yine bu kaynaklarda şehrin vasıfları uzun uzun anlatılırken, beyliğin onbeş kadar şehir ve ellibir kaleden 25.000'i yaya, kalanı da süvari olmak üzere 50.000'e yakın asker çıkardığından bahsedilmektedir. Bu dönemde Ermenek, bir kısmı gümüş olan ve halihazırda çok azı ele geçmiş bulunan Karamanoğulları paralarının da darbedildiği bir yerdir. Larende (bugünkü Karaman il merkezi), Alaiye, Mut, Anamur, Gülnar, Silifke o dönemde Ermenek'e bağlı şehirlerden bir kaç tanesidir. 1487 yılına kadar Karamanoğullarının yönetiminde kalan bölge her yönden mamur bir halde Osmanlıların eline geçerken, Ermenek'te doğmuş olan Karaman Beyliği yine burada son bulmuştur.

         Osmanlılar döneminde Konya merkez olmak üzere teşkil edilen Karaman Eyaletine dahil edilen Ermenek, dönemin yerli ve yabancı kaynaklarının ittifakla belirttiğine göre bir müddet daha önemini devam ettirmiştir. Hatta bu dönemde bölgenin ticari faaliyetlerinin merkezi haline geldiği ve bilhassa tekstil üretimi ile ticaretinde çevredeki yegane şehir konumuna yükseldiğini görmekteyiz. Öyle ki, o dönemde Ermenek bezi bütün Osmanlı ülkesinde arandığı gibi İstanbul ve Edirne pazarlarında da en yüksek fiyattan satılan emtia içerisinde yer almıştır.

          XVIII. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti'nin paralel olarak Ermenek ve yöresi de gerilemeye başlamıştır. Buna rağmen 1890'lı yıllarda Larende'nin 8.961 olan merkez nüfusuna karşılık Ermenek şehir merkezinde 6.430 kişi yaşamaktaydı. İlçe genelinde ise Larende'nin 16.828 kişiye ulaşan nüfusuna karşılık (1894 Konya salnamesi) Ermenek'te nüfus 25.665 kişiye ulaşmaktaydı (1893 Adana salnamesi). Yine bu dönemde civar kazalardan Silifke 28.000, Mersin 29.000, Mut 15.000, Gülnar 18.000, Anamur 16.000 toplam nüfusa sahip idi. Bu sonuç Ermenek'in 1845 idari taksimatında Mut, Silifke, Anamur, Karataş kazalarını içine alan İçel sancağının merkezi olmasıyla yakın ilişkilidir. Ne var ki, 1870'de bu vasfını kaybederek ve yöre insanı günümüze kadar devam eden bir mücadeleye mecbur kalmıştır. Bu süreç içerisinde bölgenin hızla gerilediği de bir gerçektir. Öyle ki, 1891 'de 6.430 olan merkez ilçe nüfusu 1945'de ancak 6.607 kişiye ulaşabilmiştir. Ermenek yine bu dönemde, 1910'da Konya'ya bağlanmışken, 1915'de Adana'ya, 1919'da tekrar Konya'ya ve 1989'da ise Karaman iline bağlanmıştır.

COĞRAFİ KONUM

Karaman ili Ermenek ilçesi, 36°58‟ Kuzey enlemi ile 32°53‟ Doğu boylamı arasında yer almaktadır. İl merkezine uzaklığı 160 km’dir. İlçenin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.250 metredir. İlçenin, kuzeyinde Karaman, Konya ili Hadim ilçesi, güneyinde Antalya ili Gazipaşa ilçesi, Mersin ili Anamur ilçesi, batısında Sarıveliler, Başyayla ilçeleri ve doğusunda Mersin ili Mut, Gülnar ilçeleri bulunmaktadır. İlçenin yüzölçümü 1.222,9 km²"dir.


NÜFUS

2010 yılı itibariyle ilçe nüfusunun %35‟i ilçe merkezinde yaşamaktadır. İlçe nüfusunun Karaman nüfusuna oranı %13,15 iken, TR52 bölgesi nüfusuna oranı %1,36‟dır. 2023 yılında Karaman nüfusunun 268.918‟e kadar yükseleceği düşünülürken, Ermenek nüfusunun 26.694‟e azalacağı varsayılmaktadır. Ermenek ilçe nüfusunun %63,62‟si aktif nüfus olarak nitelendirilebilecek 15-64 yaş grubu içerisinde yer almaktadır. Bu oran, Karaman ve Türkiye ortalamasından düşüktür. Ancak 8- 65 yaş üstü yaşlı nüfusun %13,76 oran ile Karaman ve Türkiye ortalamalarından oldukça yüksek olduğu dikkat çekmektedir. 2023 yılı için yapılan projeksiyonda 15-64 yaş grubu oranının ve 65 yaş üstü grubu oranının da azalış göstereceği görülmektedir.

TARIM

Ermenek ilçesinde işlenen toplam arazi 25.559,6 ha olup, Karaman toplam işlenen alanın % 9,65‟ini oluşturmaktadır. Bu arazilerin % 41,82‟sinde tarla tarımı yapılmaktadır. Tarım arazilerinin toplam işlenen araziye oranı, Karaman (%74,76) ve Türkiye (%67,33) oranlarına göre düşüktür. İlçede genellikle kuru tarım yapıldığından nadas için ayrılan alanların oranının yüksek olduğu görülmektedir. Buna karşın, ilçede bağcılık faaliyeti %4,05‟lik bir alanda yapılmaktadır. Bağcılık ürünleri bölge için önem taşımakta ve marka olabilecek ürünlerin üretimi (Ermenek pekmezi) söz konusudur. Meyvecilik için ayrılan alan %13,27 oranla önemli paya sahip olup, Karaman’da meyveciliğe ayrılan alanın oranından (%10,10) oldukça yüksektir. Ermenek’te en fazla yetiştirilen tarla ürünleri buğday ve arpadır. Bu ürünler içerisinde en fazla yetiştirme alanına sahip ürün ise %49,35 oran ile buğdaydır.


HAYVANSAL ÜRETİM

Karaman ili Ermenek ilçesinde toplam 11.969,9 ha Çayır-Mera alanı bulunmakta ve bu alan Karaman ili içerisinde %4,13‟lük oran bir sahiptir. Ormanlık arazi bakımından Karaman ili ormanlık arazisinin %28,69‟unu, TR52 bölgesinin %6,59‟unu Göller Havzası’nın ise %9,47‟sini oluşturmaktadır.

MADENCİLİK

Ermenek ilçesinin en önemli maden rezervi kömürdür. Bunun dışında da bulunan madenler olmasına karşın bunlardan sadece kalker ve mermer değerlendirilmektedir.

EĞİTİM

Ermenek İlçesi %92.45‟lik bir okuma yazma oranına sahiptir. Nüfusun büyük çoğunluğu ilkokul ve ilköğretim mezunudur. Ermenek ilçesinde okuma yazma bilen fakat hiçbir okula gitmeyen kesimin nüfusa oranı % 17.57‟dir. Bu durum, ilçede okuma yazma seferberliği neticesinde yapılan faaliyetlerin olumlu sonuç verdiğinin önemli bir göstergesidir. İlköğretim mezunu olan kesim nüfusun %58.65‟lik dilimini oluşturmaktadır. Nüfusun yalnızca % 7.55‟i lise ve dengi okul yani ortaöğretim mezunudur. Ermenek ilçesi, bölge içerisinde eğitime önem veren merkezlerden biri konumundadır. İlçede istihdam alanlarının darlığı ve tarımsal alan yetersizliğinden dolayı genç nüfus eğitime yönelmektedir. Yükseköğretimde ilçenin durumu çevre ilçelere göre daha olumlu bir seyir izlemektedir. Ermenek ilçesinde yükseköğretime devam eden nüfus %3.9 „dur. Bu oran, ilçenin eğitime verdiği önemin bir göstergesidir. İlçede eğitim formasyonu, tarım-hayvancılık ve potansiyel olarak var olan doğa turizmi ile maden sektöründe ihtiyaç duyulan insan kaynağı profiline göre şekillenirse ilçenin gelişimine önemli katkı sağlayacaktır. İlçede Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesine bağlı bir yüksekokulu bulunmaktadır. Bu durum şehrin sosyal, kültürel ve ekonomik yaşamına olumlu etkiler bırakmaktadır.